Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) dün itibariyle sona eren bütçe görüşmelerinde Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın 'yoksulluk' ve 'doğum hızı' verileriyle ilgili sözleri, muhalefetin tepkisine yol açtı.

Yılmaz müdahale edilmediğinde 'yoksulluğun kendini yeniden ürettiğini', yani aynı sosyoekonomik gruptan doğan çocukların önceki nesillere benzeme oranının yüksek olduğunu belirtti; "İşte bu kısır döngüyü kıracak şekilde eğitime, sağlığa büyük harcamalar yaptık ve o yoksulluk kısır döngüsünü kırdık, en önemlisi bu sosyal politika açısından" dedi. Ardından şunları kayda geçirdi:

"Diğer taraftan, makro ve sektörel politikalar dışında elbette doğrudan sosyal destekler de veriyoruz. Bu konuda da 2002 yılında yüzde 0,4 olan doğrudan destekleri bugün millî gelire oranla yüzde 1,2'ye çıkarmış durumdayız. Yoksul sayısı arttığı için değil, biz bu sosyal alana daha büyük önem verdiğimiz için, daha büyük destekler oluşturduğumuz için bu noktalara geldi.

'MUTLAK YOKSULLUK AZALDI'

Aynı süreçlerde mutlak yoksulluk Türkiye'de azaldı. Dünya Bankasının, uluslararası kuruluşların, Birleşmiş Milletlerin bazı ölçütleri vardı biliyorsunuz, bir günde harcanan satın alma gücüne kadar dolar cinsinden ifade edilen rakamlar. Bunlar öyle bir noktaya geldi ki istatistiki olarak ölçülmesi anlamsız hâle geldi.

'GÖRELİ YOKSULLUĞU ÖLÇÜYORUZ'

2015'li yıllarda ve ondan sonra gelişmiş ülkeler gibi biz de mutlak yoksulluğu değil göreli yoksulluğu ölçmeye başladık. Ne demek göreli yoksulluk? Medyan gelirin yüzde 40'ının altında olanlar, yüzde 50'sinin altında olan, yüzde 60'ının, 70'inin altında olan.

'YOKSULLUK VE AÇLIKLA İLGİLİ RESMİ İSTATİSTİĞİMİZ YOK'

Göreli yoksulluğu tanımı gereği sıfıra düşürmeniz imkânsız bir şey, herkesi eşitlemeniz gerekiyor çünkü ama bunu en aza indirmek esas amaç, hem ortalamayı yükseltmek hem de bu göreli kısmını azaltmak; biz de o yönde politikaları takip ediyoruz.

Diğer ortaya konan birtakım yoksulluk, açlık göstergelerini muhalefet çokça kullanıyor; böyle bir resmî istatistiğimiz yok bizim; onun altını çizmek isterim bir daha, böyle bir resmî istatistiğimiz yok."

Bu sırada CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın, "Evet, evet, sizin yapmadığınız istatistikler resmî değil, değil mi?" diye tepki gösterdi.

Devamında gelişen diyalog şöyle şekillendi:

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: 97 bin lira ilan edilen bir yoksulluk göstergesi var, bu ay herhâlde 100 bin lirayı aşar. Eğer gerçekten...

CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: Sendikalar yapamaz bunu, sadece sen yaparsın değil mi? Sendika yaparsa resmî olmaz değil mi?

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: O zaman size bir şey söyleyeyim.

CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: Söyle.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: Bakın, bir tavsiye: Eğer gerçekten 97 bin liranın, 100 bin liranın yoksulluk göstergesi olduğuna inanıyorsanız, önce kendi genel merkezinizden ve belediyelerinizden başlayarak tüm çalışanlarınızın maaşını bu yoksulluk seviyesinin üstüne çıkarın lütfen. (AK PARTİ sıralarından alkışlar)

CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: Hangi parayla? Hangi belediyenin hangi parasıyla, neden bahsediyorsun? Sen memleketi batırmışsın, bir de bundan bahsediyorsun.

CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: Geleceği yeri silkeleyin, silkeleyin ondan sonra, biraz sonra, "Maaş öde."

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: Bunu yapın, gelin, bize hesap sorun o zaman. Gerçekten inanıyorsanız buna.

CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: Aristo'nun ruhunu zıplatıyorsun, Aristo'nun. Aristo mantığı aşılalı çok oldu.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: Değerli arkadaşlar, sosyal politikalardan nüfus politikasını da çok önemli görüyoruz, bazı arkadaşlarımız bunun altını çizdiler. Biz de bu konularda Aile ve Gençlik Fonu kurduk.

CHP Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakırlıoğlu: Açlık sınırında insanlar emekli maaşı alıyor.

Bu noktada yeni yılda geçerli olacak asgari ücret için genel beklentinin 26 - 28 bin TL arasında şekillendiğini, bu tutarın özellikle büyükşehirlerde ortalama bir konut için istenen kiranın dahi altında kaldığını belirtelim.

TÜRK-İŞ, Kasım 2025 döneminde dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve yeterli beslenme için yapması gereken gıda harcaması olan açlık sınırının 29 bin 828 TL olarak belirlendiğini duyurmuştu.

Giyim, konut, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu tüm harcamaların toplamını ifade eden yoksulluk sınırıysa 97 bin 159 TL'ye ulaşmıştı.

'DARBE DÖNEMLERİNDEKİ NÜFUS POLİTİKALARI...'

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, devamında AKP hükümetinin göreve geldiği günden bu yana izlenen nüfus politikalarından bahsetti.

Doğum yardımlarını artırdıklarını, kreş başta olmak üzere bakım hizmetlerine yoğunlaşıp kadınların çalışma şartlarını iyileştirme konusunda bir seferberlik başlattıklarını söyledi.

Aynı zamanda Nüfus Politikaları Kurulu Başkanlığı görevini de üstlendiğini hatırlatan Yılmaz, sonrasında doğum hızındaki düşüşü darbe döneminde uygulanan politikalara bağladı:

"Hatta Onuncu Yıl Marşı'na bakarsanız nüfusla ne kadar övünüldüğünü görürsünüz ama 60 askerî müdahalesinden sonra maalesef nüfus politikalarımızda büyük bir kırılma yaşanmış.

Uluslararası bazı kurumların da etkileriyle, vakıfların da çalışmalarıyla maalesef o tarihten sonra Türkiye nüfus karşıtı politikalar izlemeye başlamış ve bugün geldiğimiz noktada 1,48'lere kadar düşen bir doğurganlık hızı var. Tüm dünyada düşüyor, bu bir evrensel eğilim ama 'Niçin Türkiye'de diğer ülkelerden daha fazla düştü?' Bu soruyu da sormamız lazım."

Bu sırada muhalefet sıraları, bu konuda da asıl meselenin yoksulluk olduğunu anlattı. Bahse konu tartışma şöyle devam etti:

CHP Rize Milletvekili Tahsin Ocaklı: Yoksulluk, yokluk..

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz (Devamla): İşte, burada 60 askerî darbesi ve 80 askerî darbesinden sonra...

CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: Hiç alakası yok.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz (Devamla): (...) O dönemin askeri yönetimi 'En fazla 2 çocuk.' diye kampanyalar yaptılar, hatırlayın o günleri, 'En fazla 2 çocuk.' diye kampanyalar yaptılar.

CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı: Geçinemeyen gençler...

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz (Devamla): Bunlar yapısal hususlardır.

CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: O zaman düşmemişti, sizin zamanınızda düşmüştü o kadar.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: Bir defa geri gitti mi toparlamak kolay değil.

MERAKLISI İÇİN KISACA

Doğum sayısı 2025 yılının ilk 7 ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8,3 azalarak 503 bin 765 oldu.

Ölüm sayısı ise aynı dönemde yüzde 0,7 artarak 294 bin 824 oldu. 2001'de 1.3 milyon olan yıllık doğum sayısı, 2002'den 2013'e dek 1.2 bandında kayda geçti.

2014-2017 arası 1.3 milyon olarak gerçekleşti. 2018 sonrası düzenli olarak düşen yıllık doğum sayısı 2023'te bir milyonun altına indi. 2023'te 961 bin, 2024'te ise 937 bin oldu.

Bu yılın ilk yedi ayında 259 bin 95'i erkek, 244 bin 670'i kız olmak üzere 503 bin 765 bebek dünyaya geldi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, toplam doğurganlık hızının geçtiğimiz yıl 1.48 olarak gerçekleşmesini "Felaketi yaşıyoruz" diye yorumladı.

"Şehirdeki kadınlar gitgide yalnızlaşıyor. Beyler alınmasın, kusura da bakmasın ama kadınlar çocuk yetiştirme noktasında çoğu zaman eşlerinden gerekli desteği göremiyor" diye de ekledi.